Trang web BuddhaSasana

Times (Unicode) font

TRUYỆN THƠ TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT

Tập 3 - KHỈ VÀ CÁ SẤU

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

* DIỆU PHƯƠNG XUẤT BẢN 2006 *

-ooOoo-

TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được ghi chép trong Kinh Bổn Sanh (Jàtaka). Đây là tập thứ 10 trong Tiểu Bộ Kinh. "Tiền thân" là những đời sống trước, những kiếp quá khứ. Mỗi truyện thường gồm: phần truyện hiện tại, phần truyện quá khứ, phần kết hợp và một bài kệ.

Phần "TRUYỆN HIỆN TẠI" kể một câu truyện được xem là đang xảy ra trong thời Đức Phật còn tại thế. Nhân dịp này Đức Phật nhắc lại một câu truyện trong quá khứ có liên quan.

Phần "TRUYỆN QUÁ KHỨ" kể một câu truyện từ thời xa xưa có liên hệ đến những nhân vật trong câu truyện hiện tại. Trong truyện quá khứ luôn luôn có sự hiện diện của một vị Bồ Tát, vị này là tiền thân của Đức Phật.

Phong cách đạo đức của các vị Bồ Tát thật toàn hảo từ sự suy tư cho đến lời ăn tiếng nói và việc làm. Ngài là nhân vật chính cao cả, phi thường với nếp sống chân thiện, hướng thượng. Ngài thường giáo hóa người chung quanh bằng tấm gương đạo đức của chính mình. Ngài có đầy đủ các đức tính như trì giới thanh tịnh, bố thí rộng rãi, Thiền định tinh tấn liên tục và hành trì hạnh nhẫn nhục cao độ đến mức xả thân. Các vị Bồ Tát này khi thì làm thú vật, khi thì làm người, đôi khi làm chư thiên, có lúc làm thần cây v.v…

Phần "KẾT HỢP" là phần liên kết truyện hiện tại với truyện quá khứ. Chỉ rõ sự liên hệ giữa những nhân vật chính trong hai câu truyện, để rồi “nhận diện tiền thân” tức là nói rõ ra rằng "người này" "sinh vật này" trong truyện quá khứ "là ai" trong truyện hiện tại.

Mỗi truyện tiền thân có một bài "KỆ". Kệ đó thường dựa vào câu truyện để đưa ra lời phê bình.

Tập TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được coi là do các đệ tử của Đức Phật trước tác và mượn tiếng là Phật dạy để phổ biến những lời giáo huấn của Đức Phật. Người ta suy ra rằng các vị này sống trong thời Đức Phật hoặc chỉ sau đó khoảng vài chục năm. Đầu tiên truyện được truyền khẩu, về sau người ta sưu tập lại và ghi chép thành kinh sách.

Các truyện tiền thân thật sự là những tài liệu có giá trị cả về mặt văn học, sử học, ngôn ngữ học, đạo đức học và giáo dục Phật giáo... Truyện có mục đích tạo niềm tin vào đạo pháp trong mọi tầng lớp xã hội. Truyện mở ra một kỷ nguyên mới trong cung cách truyền bá đạo Phật.

Các truyện tiền thân này, nhất là các truyện về súc vật, nhiều khi vượt qua biên giới tôn giáo và trở thành cổ tích dân gian, nửa thần thoại, nửa thực tế, không lệ thuộc một tôn giáo nào hay xứ sở nào cả. Đây là gia tài chung của nền văn hóa dân gian. Chính vì vậy mà các truyện tiền thân này rất được phổ biến, không những trong giới Phật tử mà còn lan ra khắp cả mọi địa phương và mọi dân tộc nữa. Truyện tồn tại với giá trị độc đáo trong nền văn chương thánh thiện của thế giới. Mặc dù đã hơn hai ngàn năm trăm năm qua kể từ khi những truyện này được kể, ngày nay truyện vẫn chứa đựng sự hấp dẫn và còn có khả năng lôi cuốn làm say mê tâm hồn các độc giả trẻ em cũng như người lớn.

*

Các truyện tiền thân Đức Phật đã được nhiều người kể lại, thường là bằng văn xuôi, đôi khi bằng tranh ảnh. Trong cuốn sách này, và có lẽ đây là lần đầu tiên, truyện được kể lại bằng một ngôn ngữ bình dị dưới hình thức thơ, những vần thơ "lục bát" có tính cách thuần túy dân tộc, để người đọc và người nghe dễ hiểu và dễ nhớ.

Tác giả khi kể lại truyện tiền thân bằng thơ đã dựa vào tài liệu tiếng Anh tương đối ngắn gọn và đơn giản là: "BUDDHIST TALES FOR YOUNG AND OLD" của Ven. Kurunegoda Piyatissa Maha Thera và Todd Anderson. Tài liệu gồm 2 cuốn với tổng cộng 100 truyện.

Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhất (1995) là do Sally Bienemann, Millie Byrum và Mark Gilson. Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhì (1996) là do John Patterson. Vì truyện kể nhắm cho các độc giả phương Tây nên các tranh vẽ hầu như thiếu sắc thái Á Đông.

Tài liệu trên đây không đề cập tới phần “Truyện Hiện Tại” mà chỉ đơn giản đề cập đến phần “Truyện Quá Khứ” của các truyện tiền thân mà thôi.

Cuối sách là phần "Nhận Diện Tiền Thân Đức Phật” giới thiệu cho mọi người được biết người nào, sinh vật nào, thần nào là vị Bồ Tát (tức tiền thân Đức Phật) trong câu truyện quá khứ đã kể ở trên.

Tác giả khi kể truyện lại bằng thơ cũng đã tham khảo thêm các truyện về tiền thân Đức Phật của Hòa thượng Thích Minh Châu và cư sĩ Nguyên Tâm Trần Phương Lan dịch từ nguyên bản tiếng Pali và tiếng Anh, do Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam ấn hành.

Bộ "TRUYỆN THƠ TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT” của cư sĩ Tâm Minh Ngô Tằng Giao gồm nhiều tập. Tập số 3 này gồm 25 truyện thơ và có nhan đề là: "KHỈ VÀ CÁ SẤU."

Ước mong rằng người đọc cũng như người nghe truyện sẽ ghi nhớ mãi trong tâm cái nếp sống đạo đức chân chính cùng những lời khuyên dạy quý báu của vị Bồ Tát trong truyện để cùng nhau cố gắng noi theo hầu đạt được cái Chân, Thiện, Mỹ trong cuộc sống hàng ngày.

Ngày xưa ở tại ven sông
Có chàng khỉ sống ung dung một mình
Mạnh sức lực, lớn thân hình
Thêm tài nhảy nhót tài tình kể chi.
Giữa sông có đảo đẹp kia
Bao nhiêu cây cối rậm rì xanh tươi
Trái cây ngon ngọt khắp nơi
Nào hồng, nào chuối chào mời khỉ ta.
Từ bờ tới đảo khá xa
May thay có đá nhô ra giữa dòng
Khỉ ta thấy tiện vô cùng
Từ bờ nhảy tới giữa sông lấy đà
Nhún chân trên đá nhô ra
Nhảy thêm lần nữa là qua đảo rồi.
Sáng qua đảo khỉ dạo chơi
Trái cây ăn uống đã đời tại đây
Lang thang thỏa thích cả ngày
Vầng dương gần lặn mới quay trở về
Cũng như buổi sáng khác chi
Nhảy về trên tảng đá kia giữa dòng.
*
Một nơi ở cạnh con sông
Có đôi cá sấu sống trong bụi bờ
Cuộc đời thoải mái nên thơ
Thế rồi vợ sấu bất ngờ mang thai
Kể từ đó thích ăn hoài
Chỉ ưa món lạ khác người chung quanh,
Anh chồng chiều vợ thật tình
Luôn đi kiếm thứ vợ mình thích ăn.
Khỉ thường nhảy nhót nhiều lần
Nhảy qua nhảy lại xa gần đều hay
Và đều thán phục lắm thay,
Vợ chàng cá sấu cũng đầy ngạc nhiên
Một hôm nói với chồng liền:
"Em thèm ăn được trái tim khỉ này."
Anh chồng chiều vợ lâu nay
Hứa rằng sẽ lấy tim ngay cho nàng.
Anh chồng tính toán kỹ càng
Bơi ra tảng đá, vội vàng leo lên
Nằm che tảng đá phía trên
Nghĩ rằng khỉ sẽ về liền ngang đây
Tất nhiên phải nhảy lưng này
Sấu thời bắt khỉ được ngay dễ dàng.
*
Suốt ngày trên đảo lang thang
Chiều về khỉ mới tìm đường qua sông
Nhìn ra tảng đá giữa dòng
Thấy hình như đá bềnh bồng cao thêm
Thật kỳ lạ, khỉ nghi liền!
Khỉ nhìn mực nước ở bên hai bờ
Thấy bình thường! Càng thêm ngờ!
Mắt tinh khỉ nhận thấy ra sấu rồi
Sấu nằm trên đá đó thôi,
Thử xem hư thực khỉ thời la lên:
"Hỡi anh tảng đá bạn hiền
Chắc luôn mạnh giỏi ở trên sông này?"
Hỏi ba lần, lớn tiếng thay
Khỉ bèn hỏi tiếp: "Bạn hay trả lời
Và thường nói chuyện với tôi
Hôm nay sao lại im hơi lạ kỳ?"
Anh chồng cá sấu nghĩ suy:
"Đá này có lẽ mọi khi đáp lời
Bây giờ im lặng lâu rồi
Ta nên lên tiếng khỉ thời khỏi nghi
Nhân cơ hội gạt khỉ kia."
Sấu bèn đáp lại: “Tôi thì bình yên
Cám ơn bạn khỉ lành hiền
Cần gì cứ nói tôi liền tiếp tay."
Khỉ ranh mãnh hỏi: "Ơ hay!
Bạn là ai vậy? Nằm đây làm gì?"
Sấu ta không kịp nghĩ suy
Thế là vội vã tức thì xưng tên:
"Ta là cá sấu sông bên."
Khỉ cười: "Sao bạn nằm trên đá này?"
Sấu la: "Ta đợi bạn đây
Để mà lấy trái tim ngay bây giờ
Khỉ ơi khó thoát tay ta."
Khôn ngoan khỉ nghĩ: "Quả là nguy tai
Sấu kia nói đúng quá trời
Đường về chỉ có đá nơi giữa dòng
Ta nào vượt được mà mong
Ta nên lừa sấu mới hòng thoát qua."
Nghĩ xong khỉ lớn tiếng la:
"Sấu ơi! Bạn thắng được ta thật rồi
Ta trao bạn trái tim thôi
Bạn nên há miệng ta thời tặng đây
Khi ta nhảy tới đá này
Trái tim bạn sẽ có ngay đấy mà!"
Sấu nghe vội há miệng ra
Há cho thật lớn, từ xa chờ mồi
Há to nên mắt nhắm thôi
Nào còn trông thấy đất trời gì đâu.
Khỉ co chân phóng thật mau
Nhún mình nhảy tót lên đầu sấu kia
Rồi từ đó nhảy tiếp đi
Qua bờ, qua bến rất chi lẹ làng.
*
Sấu ta mở mắt bàng hoàng
Không ngờ khỉ vượt dễ dàng qua sông
Thấy rằng khỉ giỏi vô cùng
Sấu bèn ca ngợi chiến công của người:
"Khỉ ơi! Bạn thật tuyệt vời
Nếu so với bạn tôi thời xấu xa
Giờ đây hổ thẹn quá mà
Chỉ vì chiều vợ hóa ra gian tình.
Bạn thời chính đáng quang minh
Chỉ lo tự cứu thân mình mà thôi
Không hề làm hại tới ai.
Bạn treo gương tốt sáng soi mọi bề!"
Anh chồng cá sấu quay về
Thật thà kể lại vợ nghe ngọn ngành.
Thoạt tiên vợ rất bực mình
Nghĩ chồng chẳng chịu nhiệt tình, thiết tha
Nhưng rồi ngày tháng trôi qua
Đến khi vợ sấu sinh ra con rồi
Nhìn con mẹ thấy vui tươi
Bao nhiêu chuyện cũ tức thời quên luôn.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
MR. MONKEY AND SIR CROCODILE
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 2 *

Ngày xưa có một ông vua
Trị vì đất nước êm ru trong ngoài
Vua sinh ra được hai trai
Vua bèn chỉ định một người nối ngôi
Đó là anh lớn mà thôi
Còn phần quân đội em thời lo toan.
Vua già yếu, một thời gian
Lìa trần để lại ngai vàng cho con
Người anh lên nắm quyền luôn
Trở thành vua mới với muôn quyền hành.
Người em giờ lại trở thành
Một người kế vị cho anh sau này.
Anh làm vua được ít ngày
Một quan hầu cận tại đây gian tình
Ghét người em nên tâu trình
Đặt điều vu khống người mình không ưa:
"Em trai định giết hại vua
Âm mưu tranh chức kể như lâu rồi."
Thoạt tiên vua chẳng tin lời
Tên gian nói mãi vua thời cũng nghi
Thế là đến một ngày kia
Người anh ra lệnh tức thì bắt em
Nhốt vào trong khám tối đen
Tay chân xiềng xích quấn thêm đọa đày.
Người em tù tội buồn thay
Nghĩ rằng: "Mình vốn lâu nay đàng hoàng
Nào đâu giành giật ngai vàng
Nào đâu có ý bạo tàn giết anh
Ta không oán hận anh mình
Chỉ xin sự thật hiển linh lúc này."
Tập trung ý chí lại ngay
Người em cầu nguyện với đầy thành tâm:
"Nếu ta không phạm lỗi lầm
Lòng này trong sạch sáng ngần trước sau
Xin xiềng xích đứt ra mau
Cửa tù mở rộng ra bầu trời cao!"
Lời cầu linh ứng biết bao
Xiềng rơi! Cửa mở! Ai nào ngờ đâu
Thật là một phép nhiệm mầu
Người em thoát chạy vào sâu rừng già
Tới nơi hẻo lánh thật xa
Nhân dân vùng đó quả là tốt thay
Nhận ra hoàng tử em ngay
Họ thường kính trọng từ ngày xa xưa
Thương yêu, quý mến, thích ưa
Họ bèn tìm cách nhân từ bao che
Giúp chàng trốn tránh kín đi
Khiến vua đâu có dễ chi kiếm tìm.
*
Sau khi mọi chuyện tạm yên
Nhân dân cư ngụ trong miền suy tôn
Mời hoàng tử lãnh đạo luôn
Toàn vùng lập một đạo quân kiêu hùng.
Chàng em tự nhủ trong lòng:
"Trước đây ngôi báu ta không hề màng
Anh ta lại cứ nghi oan
Coi ta như địch, phũ phàng biết bao
Giờ ta sẽ tiến quân vào
Trở thành địch thủ. Ai nào hơn ai?"
Chàng mang quân vây vòng ngoài
Gửi thư tuyên chiến so tài tranh đua:
"Một là nhường lại ngôi vua
Hai là chiến đấu ăn thua ngoài thành."
Thế là tin tức loan nhanh
Bao nhiêu dân chúng rời kinh đô liền
Theo về phía hoàng tử em
Tỏ lòng ủng hộ với niềm yêu thương.
Vua anh quyết giữ ngai vàng
Cho nên chuẩn bị sẵn sàng đấu tranh
Trước khi ra khỏi cổng thành
Tới thăm hoàng hậu tâm tình đôi câu:
"Chiến tranh thắng bại hay đâu
Nào ai biết được mai sau thế nào
Bà đang thai nghén, nguy sao!
Nếu ta tử trận, bà vào rừng đây
Trốn càng xa thời càng hay
Lo con sinh nở sau này bình an."
Cửa thành mở rộng thênh thang
Hai bên tham chiến tan hoang đôi đường
Chẳng may anh bị tử thương
Thế là tin tức dữ hung loan truyền
Trong cung hoàng hậu nghe tin
Nhớ lời vua dặn, bà bèn trốn ngay
Giả trang hành khất nghèo thay
Áo quần rách rưới, mặt mày lấm lem
Trên đầu một thúng đội lên
Chứa nhiều châu báu nhưng nhìn ai hay
Vì bà phủ lớp gạo này
Gạo dơ bẩn của ăn mày lang thang,
Ai thèm trộm! Ai thèm màng!
Mặt trời chưa tỏ, trăng vàng còn nguyên.
*
Rời kinh đô bà đi liền
Không ai nhận biết vợ hiền của vua,
Quen trong cung cấm thời xưa
Bà ra cửa Bắc, ngần ngừ bước chân
Đi đâu? Bối rối vô ngần,
Nhớ ra nơi chốn có lần ghé qua
Đó là thành phố Căm Pa
Bà bèn tìm chỗ ngồi ra lề đường
Hỏi thăm xem khách thập phương
Có ai qua đó xin nương theo liền.
Bấy giờ có một người hiền
Tu hành tinh tấn bao tiền kiếp qua
Khi là thú vật hiền hòa,
Khi là thần thánh thật là quyền năng,
Khi là người thấm đạo vàng
Đường tu tốt đẹp rỡ ràng. Lành thay!
Thời gian nghe kể truyện này
Thời bồ tát đó tới ngày tái sinh
Hiện nằm trong bụng mẹ mình
Là bà hoàng hậu cung đình mất ngôi,
Khi bồ tát sắp ra đời
Khắp nơi rung chuyển, cõi trời xôn xao
Vua trời Đế Thích thuở nào
Nghe tin tới giúp với bao chân tình
Ông bèn hóa phép hiện hình
Thành ra ông lão hiền lành lái xe
Có giường nằm, có mái che
Tới bên hoàng hậu tức thì nói ra:
"Nào ai muốn đi Căm Pa
Ta thời chở giúp nề hà chi đâu.”
Bà hoàng hậu đáp lại mau:
"Cháu xin đi kẻo chờ lâu lắm rồi.”
Ông bèn nói: "Cũng được thôi
Lên xe ta sẽ tức thời chở đi.”
Vì ngày sinh đã gần kề
Cho nên bà mẹ nặng nề tấm thân
Xe cao, leo khó bội phần
Ông già vội nói: "Chớ ngần ngại chi
Cứ giơ chân bước lên đi
Lái xe kinh nghiệm ta thì giúp thêm."
Tuân lời bà mẹ bước lên
Ông già hóa phép đất liền dâng cao
Bà leo lên dễ dàng sao
Bà bèn tự nhủ: "Ai nào khác đâu
Ông là thần với phép mầu."
Rồi bà mệt mỏi chìm sâu giấc nồng.
Xe ngừng tại một dòng sông
Bà còn say ngủ ở trong xe hàng,
Ông già đánh thức nhẹ nhàng:
"Dậy đi xuống tắm sông vàng nơi đây
Rồi thay quần áo mới này."
Ông đưa quần áo đẹp ngay cho bà
Sau khi ăn uống qua loa
Bà nằm thiếp ngủ, giấc hoa tuyệt vời.
Buổi chiều xe tới một nơi
Bà bừng tỉnh dậy thốt lời hỏi thăm,
Đưa bà xuống, ông nói rằng:
"Thành Căm Pa đó con đang mong chờ
Thôi ta đi tiếp bây giờ.”
Nói xong ông phóng khuất mờ chân mây.
Sau khi vào thành phố này
Bà ngồi trong quán tại đây dò chừng.
*
Đã từ lâu ở trong vùng
Có nhà hiền triết vô cùng giỏi giang
Thường xuyên giúp đỡ xóm làng
Thầy đang rảo bước trên đường ra sông
Năm trăm đệ tử theo ông
Cùng nhau đi tắm nước trong sông vàng
Đang đi thầy thấy bà hoàng
Ngồi trong một quán bán hàng phía xa
Sắc xinh tươi, nét mặn mà,
Trẻ trong bụng mẹ toát ra phía ngoài
Hào quang mầu nhiệm tuyệt vời
Thầy nhờ cặp mắt tinh đời mới hay
Tự nhiên thương cảm bà ngay
Như thương em ruột tràn đầy tình thân
Thầy bèn dấn bước lại gần
Một mình vào quán hỏi han thân tình:
"Bà từ đâu đến một mình?"
Thấy thầy có vẻ chân thành, hiền lương
Bà bèn thổ lộ can trường
Rằng mình vốn gốc bà hoàng trong cung
Rằng chồng ra trận tử thương,
Rằng bà trốn chạy tìm đường cứu con.”
Thầy hiền triết bèn nói luôn:
"Bà đừng lo nghĩ héo hon thảm sầu
Nhà tôi của cải rất giàu
Giúp bà mọi chuyện trước sau tận tình
Coi như em của gia đình,
Nhìn tôi, lớn tiếng kêu anh đi nào
Và rồi cố khóc nghẹn ngào."
Bà hoàng làm bộ khóc gào thảm thương.
Vừa khi đệ tử ngoài đường
Bước vào thấy cảnh lạ thường diễn ra
Thầy hiền triết nói: "Đây là
Cô em thất lạc xa nhà đã lâu
Bất ngờ mới gặp lại nhau."
Thầy sai hầu cận chở mau cô về
Tường trình cho vợ thầy nghe
Nhắn bà săn sóc mọi bề cho yên.
Vợ thầy chào đón cô em
Mời vào tắm rửa cho thêm khoẻ người
Mời lên giường nằm nghỉ ngơi
Chăm lo em gái của nơi nhà chồng.
Khi thầy tắm táp đã xong
Thầy cùng đệ tử ngoài sông về nhà
Giờ ăn tối mời em ra
Cùng nhau tham dự chan hòa tình thân
Mời em ở lại nhà luôn
Coi như đoàn tụ quây quần bên nhau.
Bà hoàng hậu vài ngày sau
Tới kỳ sinh nở con đầu chờ mong
Một trai đẹp đẽ vô song
Rất là xinh xắn, vô cùng tinh anh.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
KING FRUITFUL AND QUEEN SIVALI
Ch. 1: Rebirth Of The Bodhisatta
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 3 *

Chàng hoàng tử lớn thật nhanh
Thường xuyên bị trẻ chung quanh chê cười
Cho rằng cậu bé kém người
Xa nguồn quý phái, gần nơi bần hàn
Cậu buồn, tìm mẹ hỏi han
Mẹ cho biết cậu là hoàng tử xưa
Cha từng là một vị vua
Mất ngôi, tử trận, vì thua em mình:
"Con dòng quý tộc cung đình."
Cậu nghe biết vậy quả tình sướng vui.
Đến khi mười sáu tuổi đời
Cậu hoàng tử nhỏ nay thời lớn khôn
Học hành thông thạo các môn
Cả văn lẫn võ cậu luôn có tài
Thành thanh niên trẻ, đẹp trai
Nhưng lòng vẫn mãi u hoài chuyện xưa.
Một ngày nghĩ đến ngôi vua
Chàng bèn nảy ý muốn thu ngôi về
Hỏi thăm mẹ: “Vậy trước kia
Ra đi mẹ có mang gì quý không?"
Mẹ chàng đáp: “Con yên lòng
Mẹ mang theo của báu trong cung vàng
Để con nay sống dễ dàng
Không cần chi phải lo toan kiếm tiền
Con đừng suy tính gì thêm
Ngai vàng lo lấy lại liền là hơn."
Chàng thưa: "Con rất tạ ơn
Nhưng con chỉ muốn nửa phần đó thôi
Để đi tàu tới một nơi
Bán buôn vàng bạc sinh sôi làm giàu."
Mẹ ngăn: “Con chớ đi đâu
Biển khơi vùi dập thuyền tàu hiểm nguy
Tiền đây có sẵn thiếu chi.”
Chàng thưa: "Con quyết định đi chuyến này
Nửa phần tài sản còn đây
Mẹ dùng thoải mái như ngày hoàng cung."
Nói xong chàng chẳng ngập ngừng
Tàu dong buồm lướt ra vùng biển khơi.
*
Tại kinh đô chốn xa vời
Vào thời gian đó vua thời ốm đau
Thuốc thang nào giúp gì đâu
Bệnh tình quá nặng, từ lâu liệt giường.
*
Trên con tàu vượt đại dương
Ba trăm năm chục người cùng đi buôn
Bảy ngày êm ả cánh buồm
Bỗng đâu bão tố dập dồn nổi lên
Con tầu nghiêng ngả muốn chìm
Mọi người kinh hoảng khóc rên não nề
Khẩn cầu thần thánh cứu nguy
Chỉ riêng hoàng tử gan lì, bình tâm
Không cần nhờ đến thánh thần
Tự tìm cách cứu bản thân của mình,
Nhúng dầu quần áo cho nhanh
Để phòng cái lạnh ở quanh thấm người,
Biển khơi sóng gió nổi trôi
Ăn thêm no bụng sợ rồi thiếu ăn,
Cột buồm leo mãi lên dần
Leo cho đến tận nơi phần đỉnh cao
Nên khi tàu ngập sóng trào
Mọi người đều bị chìm vào dòng sâu
Làm mồi cho cá còn đâu
Quanh tàu mặt biển nhuốm mầu máu tuôn
Chàng còn ôm đỉnh cột buồm
Một mình sống sót, phóng luôn ra ngoài.
*
Cùng khi đó tại lâu đài
Nhà vua chắc sắp lìa đời hôm nay.
*
Chàng hoàng tử trẻ gặp may
Ra công bơi suốt bảy ngày bảy đêm
Thành tâm tụng niệm liên miên
Mãi thương mẹ góa, không quên đạo vàng.
Thời xưa ngự trị đại dương
Nữ thần biển cả thường thường hiện ra
Để mà cứu giúp người ta
Những người hiếu đễ, thật thà, hiền lương.
Nữ thần thử thách nhiều đường
Thấy chàng quả thật kiên cường đáng khen
Lòng can đảm, chí vững bền
Cố công, gắng sức liên miên không ngừng
Nữ thần khen ngợi vô cùng
Hỏi nay chàng muốn tới vùng nào đây,
Chàng thưa muốn tới được ngay
Chốn kinh đô đó lâu nay nguyện thầm,
Nữ thần quyền phép vô ngần
Đưa chàng đi chẳng khó khăn chút nào
Tới kinh đô, thần bước vào
Một vườn xoài lớn lao xao lá cành
Đặt chàng trên tảng đá xanh
Linh thiêng nổi tiếng kinh thành từ lâu
Mơ màng chàng có hay đâu,
Nữ thần quay lại biển sâu tức thời.
*
Nhà vua không có con trai
Chỉ sinh một gái đẹp người, thông minh
Vua hấp hối trong cung đình
Các quan chầu chực ở quanh bên giường
Chờ xin ý kiến quân vương
Chọn ai để nối ngai vàng mai sau
Nhà vua trăn trối lại mau
Vài điều cần thiết hàng đầu ưu tiên
Làm tiêu chuẩn chọn vua hiền
Triều đình ghi nhớ, đâu quên được lời.
Sau khi vua đã qua đời
Các quan cố gắng tìm người lên thay
Nhưng nào dễ kiếm ra ngay
Điều vua đòi hỏi gắt gay vô cùng:
"Một là công chúa mến thương,
Hai là nhận biết đầu giường của vua,
Ba là tài nghệ có thừa
Giương ra nổi cánh cung xưa nặng nề,
Bốn là thông thái mọi bề
Kiếm ra mười sáu nơi kia chôn vàng
Cùng châu báu trong kho tàng."
Các quan lúng túng, hoang mang tìm hoài
Nhưng mà không tuyển được ai
Phải nhờ tu sĩ đại tài hoàng cung
Xin ngài cố vấn mọi đường
Tìm người thay thế ngôi vương trị vì.
Trầm ngâm tu sĩ nghĩ suy
Và rồi đề nghị lấy xe vua dùng
Buộc vào bốn ngựa oai hùng
Ngựa này tự chạy khắp vùng chung quanh
Ngựa thường ngừng chốn hiển linh
Có người tài đức, trở thành quốc vương
Không cần ai phải cầm cương
Để xe tự chạy về phương nhiệm mầu.
Ngài làm phép, ngài nguyện cầu
Rồi xe chuyển bánh chạy mau ra ngoài.
*
Rời kinh đô xe chạy hoài
Tới bên tảng đá vườn xoài xe ngưng
Quan quân theo gót vui mừng
Nghĩ người trên tảng đá thần là vua.
Chàng hoàng tử ngủ say sưa
Nào đâu hay biết chuyện vừa xảy ra.
Ngài tu sĩ của hoàng gia
Muốn tìm cách thử để mà rõ thêm
Lệnh cho chiêng trống vang rền
Nhưng người nằm ngủ vẫn yên giấc nồng
Không động tâm, chẳng núng lòng
Ngài tu sĩ tới xem trong chân người
Gót chân dấu ấn tuyệt vời
Khiến ngài vội vã thốt lời mừng vui:
"Người này xứng đáng nối ngôi
Nào ai trên khắp cõi đời sánh ngang.”
Ngài bèn đánh thức ông hoàng
Thỉnh ông về ngự ngai vàng. Lành thay!
Ông hoàng tử bèn hỏi ngay
Biết vua ở tại chốn đây qua đời
Không con trai để nối ngôi
Chỉ còn con gái một người mà thôi
Ông hoàng vui vẻ nhận lời
Quan quân vội rước về nơi kinh thành.
Trước khi lên nắm quyền hành
Chàng hay biết được ngọn ngành chuyện xưa
Bao điều kiện để làm vua
Bao điều vua trước đòi đưa thử tài
Chàng lần lượt vượt qua thôi
Thành công xong mới lên ngôi trị vì.
Thoạt tiên là đón mẹ về,
Trả ơn hiền triết trước kia giúp mình
Khi chàng là trẻ sơ sinh
Cưu mang mẹ ở gia đình ông ta,
Kho tàng kiếm được vừa qua
Chàng đem bố thí hết ra cho người
Những người nghèo khó khắp nơi
Khiến cho dân chúng vui tươi ăn mừng
Gần xa lễ lạc tưng bừng
Hân hoan chào đón tân vương của mình
Nhân từ, tài giỏi, tinh anh
Khắp trên đất nước thanh bình hoan ca.
*
Một thời gian ngắn trôi qua
Năm nay vườn của hoàng gia được mùa
Ông làm vườn bèn dâng vua
Trái cây ngon ngọt ông vừa hái xong,
Vua ăn, khoan khoái cõi lòng
Muốn đi thăm viếng cây trong vườn này,
Tới vườn vua chợt thấy ngay
Hai cây xoài lớn tại đây ngược đời
Tuy đều cành lá tuyệt vời
Một không có trái ở nơi trên cành
Một thời trái chín treo quanh
Vua ăn vào thấy quả tình thơm ngon
Quan quân sau đó ăn luôn,
Đến khi vua dạo khắp vườn trở lui
Nhìn cây này thấy hỡi ôi
Giờ trông dáng dấp tả tơi buồn tình
Trái ngon, cành đẹp, lá xinh
Người ta đua hái cây thành xác xơ
Tả tơi, tan nát, chỏng chơ.
Cây kia không trái vẫn như lúc đầu
Lá xanh phô sắc khoe mầu
Vua nhìn lòng chợt buồn rầu nghĩ suy:
"Ngai vàng ta có khác gì
Giống cây có trái giữ chi được bền
Bạc vàng, châu báu, uy quyền
Càng nhiều càng sợ mất liền, than ôi!
Sống đời nào có thảnh thơi
Hoang mang trí óc, rối bời tâm can
Ta nên từ giã ngai vàng
Theo gương ẩn sĩ rừng hoang tu hành."
Sau khi trở lại kinh thành
Vua trao quyền lại triều đình ngay thôi
Lên lầu cao của lâu đài
Sống đời ẩn dật của người đi tu,
Sau chừng bốn tháng ẩn cư
Nhà vua dứt khoát giã từ hoàng cung
Cạo râu, xuống tóc, vào rừng
Ẩn tu trong núi chập chùng xa xăm
Triều đình tìm cách cản ngăn
Nhưng đều vô vọng, khuyên can ích gì.
Kể từ ngày đó trở đi
Bước chân vương giả không hề trở lui.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
KING FRUITFUL AND QUEEN SIVALI
Ch. 2: Gaining Power
Ch. 3: Giving Up Power
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 4 *

Ngày xưa ở một ngôi làng
Nhiều người có của giàu sang vô cùng
Ông kia giàu nhất trong vùng
Có nhiều vàng bạc chứa trong nhà mình.
Một thời gian tặc nấp rình
Thường hay trộm cướp loanh quanh chốn này
Nên ông tính toán loay hoay
Đem vàng chôn giấu ở ngay ruộng ngoài
Rồi sau ông chợt qua đời
Khiến vàng chôn đó ai người biết đâu.
Thời gian thấm thoắt qua mau
Làng nay đói khổ nhuốm màu loạn ly
Ruộng nương hoang vắng bỏ kia
Không ai canh tác, dân đi mất nhiều.
*
Chàng nông dân nọ rất nghèo
Lất lây kiếm sống tiêu điều bản thân
Cho nên chẳng muốn dời chân
Chiếm khu ruộng nọ quyết tâm cày bừa
Cày hoài cho tới một trưa
Bỗng cày khựng lại, dường như kẹt rồi,
Kẹt vàng chôn dưới đó thôi
Nhưng chàng mới chiếm đất thời không hay
Cho rằng cày kẹt rễ cây
Cho nên chàng vội ngừng tay thăm dò
Đào lên thấy khối vàng to
Chàng mừng nhưng lại đâm lo chuyến này,
Khối vàng chói sáng quý thay,
Nếu đem đi lúc ban ngày sáng trưng
Nhiều người thấy! Kẹt vô cùng!
Chàng bèn vùi lấp vàng trong ruộng đồng
Đợi đêm về tối mênh mông
Sẽ quay lại lấy cũng không muộn màng.
Canh khuya trở lại lấy vàng
Anh chàng đào bới kho tàng ra coi
Khối vàng to nặng quá trời
Nhấc thời không nổi, kéo thời chẳng đi
Vàng kia đâu nhúc nhích chi
Dù xô, dù đẩy vàng thì nằm nguyên
Anh chàng thất vọng vô biên
Nghĩ mình số phận tối đen cả đời.
*
Sau khi than thở đôi lời
Chàng bèn ngồi xuống tận nơi xem vàng,
Chao ơi cả một kho tàng!
Thấy vàng to quá khó mang một lần
Chàng suy ngẫm rồi nhủ thầm:
"Muốn đem về dễ chỉ cần phân chia
Mỗi lần mang một phần về
Thế là thanh toán vàng kia dễ dàng."
Rồi chàng tính toán mơ màng:
"Chia vàng làm bốn phần bằng nhau ngay,
Một phần sinh sống buổi nay,
Một phần tiết kiệm cho ngày mai sau,
Một phần phát triển hoa màu
Canh nông cày cấy về lâu về dài,
Một phần ta giúp người ngoài
Phát tâm bố thí những ai khốn cùng
Và làm việc thiện trong vùng,
Bốn phần như vậy vô cùng đẹp thay.”
Nghĩ xong chàng thực hiện ngay
Chia vàng làm bốn. Lòng đầy thảnh thơi,
Mỗi lần mang một phần thôi
Đi về bốn chuyến êm xuôi dễ dàng.
Y theo kế hoạch dùng vàng
Sống đời hạnh phúc, dân làng kính yêu.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
A HUGE LUMP OF GOLD
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 5 *

Khỉ kia nhiều vợ, lắm con
Thuở xưa tụ họp ở luôn vùng này
Thật là đông đúc vui vầy
Khỉ cha cai trị cả bầy từ lâu
Tự xưng chúa tể đứng đầu
Đa nghi, ác độc ai đâu sánh cùng,
Bầy con đông đúc sống chung
Nhiều trai, ít gái. Khỉ không an lòng
Sợ trai lớn mạnh kiêu hùng
Chiếm quyền lãnh đạo tột cùng trên ngôi
Dù mình còn sống ở đời
Cho nên khỉ chúa tức thời thẳng tay
Đẻ con trai, khỉ cắn ngay
Thiến luôn đứa trẻ từ ngày mới sinh,
Khỉ con bại hoại thân hình
Lớn lên yếu đuối khó tranh chấp gì
Khỉ cha mãi mãi trị vì
Đứng làm chúa tể ngôi kia vững hoài.
*
Một bà vợ khỉ mang thai
Sợ rằng nếu đẻ con trai chuyến này
Con thời bị thiến khổ thay
Tội tình con trẻ, đắng cay mẹ hiền
Mẹ kia vội trốn đi liền
Vào khu rừng thẳm, ẩn miền núi xa
Nơi đây mẹ khỉ sinh ra
Một trai nhỏ nhắn thật là tinh anh.
Ít lâu khỉ nhỏ lớn nhanh
Kiêu hùng, vạm vỡ, trưởng thành, tinh khôn.
Một hôm chàng khỉ ngồi buồn
Tần ngần hỏi mẹ: "Cha con đâu rồi?”
Nghiêm trang mẹ khỉ trả lời:
"Cha con hiện ở xa nơi chốn này
Rừng cây khuất cuối chân mây
Ông là chúa tể một bầy rất đông
Con là dòng giống của ông
Con là hoàng tử chứ không tầm thường."
Chàng hoàng tử khỉ vui mừng:
"Mẹ đưa con tới mình cùng gặp ông."
Mẹ kinh hoàng nói: "Không! Không!
Cha con ác độc vô cùng con ơi
Ông luôn thiến các con trai
Sợ trai lớn mạnh giành ngôi của mình."
Chàng hoàng tử khỉ nhiệt tình:
"Giờ đây con đã trưởng thành lớn khôn
Mẹ đừng lo sợ cho con,
Tự con lo liệu, mẹ còn ngại chi."
Mẹ nghe, tin tưởng mọi bề
An tâm mẹ dẫn con về chốn xưa.
*
Con vui biết mấy cho vừa
Cha thời trái lại rất ư ngại ngùng
Nhìn con lớn mạnh trẻ trung
Nghĩ thầm: "Nó sẽ vô cùng hiểm nguy
Ngai vàng ta sẽ mất đi
Nó càng thêm lớn ta thì chẳng yên
Ta nên giả bộ lành hiền
Ôm hôn rồi giết nó liền bữa nay
Ôm cho chặt, siết mạnh tay
Chắc là nó tắt thở ngay chứ gì."
Đâu cần tính toán thêm chi
Thế là chúa khỉ tức thì mừng con:
"Lòng ta cứ mãi héo hon
Nhớ con xa vắng ta buồn gớm ghê."
Dang tay chào đón con về
Cha ôm thật chặt cố ghì giết con
Nhưng hoàng tử khỉ lớn khôn
Sức trai mạnh mẽ vượt hơn cha mình
Chàng ôm lại cũng nhiệt tình
Vòng tay rắn chắc ôm quanh siết vào,
Thương cho chúa khỉ biết bao
Xương như gãy nát, đớn đau vô vàn.
Sau khi gặp gỡ kinh hoàng
Trong lòng chúa khỉ lại càng lo âu
Sợ rồi ra chẳng bao lâu
Con mình tìm cách trước sau giết mình
Gian manh chúa khỉ nghĩ nhanh
Đến con quỷ dữ ở quanh trong vùng
Quỷ La Sát thật tàn hung
Ao sâu ngự trị đã từng nhiều năm
Ai liều bước xuống, nhúng chân
Quỷ thời ăn thịt bao lần tha đâu
Nghĩ xong chúa khỉ nói mau:
"Ôi con yêu quý! Từ lâu ta chờ
Mong con trở lại từng giờ
Ta nay mệt mỏi tuổi già yếu thay
Ta trao con lại từ đây
Quyền hành cai quản cả bầy khỉ đông
Con về đúng lúc vô cùng
Mình cần tổ chức lễ mừng nay mai
Đội vương miện, con lên ngai
Nên mình phải có nhiều loài hoa thơm
Hoa không có đủ trong vườn
Cho nên con phải tới luôn mé rừng
Có ao rộng lớn vô chừng
Bao nhiêu hoa đẹp thơm lừng kể chi
Con đi mau hái mang về
Hoa sen, hoa súng thôi thì thênh thang
Màu xanh, màu trắng, màu vàng
Hái cho đủ loại rồi mang hoa về.”
Chàng hoàng tử khỉ: "Khó gì
Thưa con sẽ tới ao kia bây giờ."
Chẳng cần đợi, không cần chờ
Chàng hoàng tử khỉ tìm ra ao liền.
*
Ao hoa rực rỡ thần tiên
Đưa nhau phô sắc một miền đẹp thay
Chàng không nhảy xuống hái ngay
Mà đi quan sát quanh đây một vòng
Dấu chân sao thấy lạ lùng
Xuống ao thì có, nhưng không trở về,
Biết ao có quỷ trị vì
Biết mưu khỉ chúa gớm ghê bạo tàn
Vừa cẩn thận, lại khôn ngoan
Chàng đi quan sát kỹ hơn quanh bờ
Tìm ra một chỗ bất ngờ
Đôi bờ chật hẹp không xa cách nhiều
Nhảy qua nhảy lại hai chiều
Hái hoa mà khỏi phải liều xuống ao
Thò tay hái dễ dàng sao
Mỗi lần chàng nhảy, hái vào ít hoa
Một thời gian ngắn trôi qua
Hoa bây giờ hái tính ra đủ dùng.
Giữa ao chợt nổi đùng đùng
Quỷ La Sát nọ bỗng vùng nhô lên
Quỷ nhìn chàng khỉ nói liền:
"Bạn tinh khôn lắm, đáng khen vô vàn
Hái hoa coi bộ dễ dàng
Mà không bước xuống ao vàng này đây
Khiến ta đành chịu bó tay
Không làm hại được, hôm nay thua rồi.”
Quỷ trồi lên đi tới nơi
Nói thêm: "Này bạn khỉ ơi nhớ rằng
Đủ ba đức tính vạn năng
Ai mà có sẽ thuộc hàng tối cao
Kẻ thù khó đánh bại nào:
Một là khôn khéo trước sau mọi đường,
Hai là can đảm phi thường
Ba là trí tuệ sáng bừng chân tâm,
Bạn hầu như đủ ba phần
Cho nên không kẻ nào hơn bạn rồi
Hãy cho ta biết bạn ơi
Tại sao liều mạng tới nơi ao này
Hái hoa về làm gì đây?”
Chàng hoàng tử khỉ đáp ngay thật thà:
"Cha ta nhường chức cho ta
Sai ta tới để hái hoa đem về
Dùng trong lễ sắp tới kia
Đội lên vương miện thêm bề trang nghiêm."
Quỷ bèn tôn kính thưa liền:
"Thưa ngài hoàng tử tôi xin theo hầu
Ngài không mang nặng được đâu
Để hoa tôi vác theo sau tức thời."
*
Từ xa chúa khỉ thấy rồi
Trong lòng thầm nghĩ, rối bời tâm can:
"Tưởng rằng quỷ sẽ bạo tàn
Giúp mình trừ khử dễ dàng khỉ con
Ai dè nó vẫn sống còn
Quỷ kia lại biến thành luôn người hầu
Âm mưu thất bại còn đâu
Bao điều nguy hại tới mau bây giờ
Thật là một chuyện bất ngờ
Mạng ta kề cận bên bờ vực sâu."
Kinh hoàng, hốt hoảng, lo âu
Trái tim chúa khỉ chợt đâu tan tành
Vỡ thành bảy mảnh thật nhanh
Thế là chúa khỉ gian manh tàn đời.
Sau khi chúa khỉ chết rồi
Cả bầy còn lại tức thời cùng nhau
Họp bàn rồi quyết định mau
Bầu chàng hoàng tử cầm đầu từ đây
Làm vua lãnh đạo cả bầy
Chan hòa nhân ái, tràn đầy từ tâm.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
A PRINCE OF MONKEYS
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 6 *

Xưa trong làng nhỏ vùng quê
Có ông đánh trống chuyên nghề lâu nay
Một hôm ông được cho hay
Tại Ba La Nại nơi đây ăn mừng
Có phiên hội chợ tưng bừng
Bao người tham dự vô cùng đông vui
Ông bèn quyết định tới nơi
Trổ tài đánh trống kiếm chơi ít tiền,
Ông mang con trai theo liền
Vì nhiều bài trống cần thêm một người
Con ông nghề cũng giỏi thôi
Cha con cùng đánh trống thời tuyệt luân.
Tới nơi hội chợ nhiều dân
Cha con biểu diễn vô ngần thành công
Những người thích trống rất đông
Nghe xong thưởng bạc, khen không tiếc lời
Đến khi hội chợ vãn rồi
Cha con tiền bạc kiếm thời đầy tay
Cùng nhau quyết định rời đây
Trở về làng cũ lòng đầy niềm vui.
*
Đường về xa tít mù khơi
Cha con buộc phải qua nơi rừng già
Âm u, tăm tối, bao la
Mọi người đều biết thật là hiểm nguy
Quân gian ẩn núp thiếu chi
Mưu toan cướp bóc khách đi ngang rừng.
Chàng con tỏ vẻ hào hùng
Kiếm đường đối phó tưởng chừng tinh khôn
Trống mang ra đánh dập dồn
Làm như một phái đoàn đông lắm người
Cướp nghe sẽ sợ hãi thôi
"Càng ồn càng tốt!" chàng cười vênh vang.
Người cha thấy vậy vội vàng
Ngăn con rồi giảng rõ ràng cho nghe:
"Thường thường những phái đoàn kia
Nếu là đám rước uy nghi đông người
Làm ồn. Đánh trống. Đúng rồi!
Để xua quân cướp tức thời tránh xa
Nhưng mà tiếng trống đánh ra
Luôn theo nhịp điệu rất là xuôi tai
Làm như họ chẳng sợ ai
Trống vang từng nhịp khoan thai rồi ngừng
Ngừng xong lại trổi vang lừng
Luân phiên như vậy cướp rừng sợ ngay
Con nên theo cách đánh này,
Đánh hoài không nghỉ chẳng hay chút nào."
Chàng con ngu dại biết bao
Tưởng rằng tài trí mình cao hơn đời
Không theo lệnh, chẳng nghe lời
"Càng ồn càng tốt!" chàng cười tự kiêu.
*
Trong rừng bọn cướp rõi theo
Khi nghe tiếng trống đánh kêu vang ầm
Thoạt tiên bọn cướp nghĩ thầm:
"Đây là đám rước ta cần nể nang
Oai nghiêm, hùng mạnh, giàu sang
Chắc đoàn hộ tống dềnh dàng lớn lao."
Khi nghe kỹ thấy ồn ào
Om sòm tiếng trống vọng vào rừng hoang
Cứ liên tục. Chẳng nhịp nhàng
Nghe ra cuồng loạn bất thường kể chi
Giống như chú chó nhỏ kia
Thấy con chó lớn tức thì sủa vang
Chỉ vì hãi sợ kinh hoàng
Sủa vang để tự trấn an cho mình.
Cướp kia quả thật thông minh
Đoán ra mọi việc tài tình lắm thay
Chúng mò ra dò xét ngay
Quả nhiên chỉ thấy tại đây hai người
Chúng bèn đánh gục cả đôi
Bao nhiêu tiền bạc cướp rồi còn chi
Mồ hôi nước mắt trôi đi
Cha con vất vả, nay thì trắng tay,
Phóng mình cướp chạy như bay
Cùng nhau khuất bóng rừng cây mịt mùng.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
TWO WAYS OF BEATING A DRUM
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 7 *

Ngày xưa có một ông thầy
Vừa nhiều kiến thức lại đầy tài năng
Danh thầy vì thế lừng vang
Học trò xin học ngày càng đông thêm.
Cùng thời đó ở cạnh miền
Có gia đình nọ bạc tiền giàu sang
Vừa sinh con quý như vàng
Một trai kháu khỉnh vẻ vang vô cùng
Từ đây đốt lửa ăn mừng
Lửa thiêng một ngọn cháy bừng luôn luôn.
Đến khi đứa trẻ lớn khôn
Tới mười sáu tuổi chẳng còn thơ ngây
Mẹ cha bèn nói cho hay:
"Lửa này cháy rực từ ngày sinh con
Nếu con muốn tái sinh luôn
Cõi trời cao đó không còn buồn vương
Thời nên mang lửa vào rừng
Và thờ thần lửa bập bùng hiển linh,
Nếu con ở lại gia đình
Phải lo sản nghiệp và dinh cơ nhà
Thời con chịu khó đi xa
Đến thầy nổi tiếng để mà học khôn."
Chàng thanh niên trả lời luôn:
"Ở nhà sung sướng còn hơn ở rừng."
Thế là chàng được lên đường
Mang theo một số tiền vàng trong tay
Coi như học phí trả thầy
Để xin học lấy điều hay ở đời.
Một vài năm học dần trôi
Chàng nay tốt nghiệp, mừng vui về nhà
Bấy giờ cha mẹ chàng ta
Lại càng mong mỏi chàng là thầy tu
Đúng theo ước nguyện thời xưa
Mẹ chàng luôn nghĩ: "Con dù lớn khôn
Lập gia đình có vợ con
Còn mong chuyện đó là còn khổ đau
Đàn bà nguy hiểm biết bao
Ta nên tìm cách ngăn mau lúc này."
Bà bèn hỏi: "Con giờ đây
Học hành đã giỏi, đã hay hơn người
Thế còn môn học tuyệt vời
‘Gia đình bất hạnh’ con thời học chưa?"
Chàng bèn thành thật kính thưa:
"Con chưa học cái mẹ vừa nói đây.”
Mẹ khuyên: "Hãy trở lại thầy
Để mà xin học môn này thêm đi!"
*
Bấy giờ thầy khả kính kia
Trong nhà còn mẹ rất chi là già
Vừa yếu đuối, lại mù loà
Mình thầy nuôi nấng cho bà quanh năm
Cả khi tắm lẫn lúc ăn
Nên thầy nghỉ dạy để chăm sóc bà
Vào rừng sống khuất nẻo xa
Lo tròn chữ hiếu thật là đẹp thay.
Khi trò quay trở lại đây
Tìm vào rừng thẳm xin thầy học thêm
Nghe trò nói thầy hỏi liền:
"Gia đình bất hạnh là tên môn này
Vậy ai nói để con hay?”
Chàng thưa ý mẹ mới đây khuyên mình
Thầy thầm nghĩ: "Lạ thật tình!
Môn này chắc nói gia đình đau thương
Đàn bà một số bất thường
Ác tâm gây khổ cho chồng đấy thôi.”
Thầy bèn khẽ nói: "Được rồi
Mẹ con muốn vậy thầy thời giúp con
Môn này cần thực tập luôn
Bắt tay vào việc trông nom người nhà,
Hiện thầy có một mẹ già
Thay thầy con hãy coi bà từ đây
Nhất là tắm táp hàng ngày
Dùng lời êm ái, dùng tay nhẹ nhàng
Xát chà thân thể kỹ càng
Trong khi đang tắm dịu dàng nói thêm:
‘Bà ơi dù đã cao niên
Nhưng da bà mịn như tiên giáng trần
Thật là đẹp đẽ vô ngần
Chắc hồi bà trẻ muôn phần đẹp hơn’
Con nên tán tụng bà luôn
Nếu bà có nói với con điều gì
Thời con đừng giấu giếm chi
Hãy về kể lại ta nghe ngọn ngành
Đừng vì xấu hổ giấu quanh.
Nếu con làm vậy tâm thành ít lâu
Thời con sẽ tiến bộ mau
Cái môn bất hạnh đớn đau gia đình
Coi như con đã đạt thành
Mẹ con kiêu hãnh vinh danh con liền."
Thanh niên đồng ý như trên
Hứa theo đúng mọi lời khuyên của thầy
Bắt đầu “môn học” từ đây
Trông coi bà lão hàng ngày rất chăm
Mỗi khi chà xát da nhăn
Miệng luôn khen ngợi: "Giống làn da non!"
Những lời tán tụng véo von
Bà già nghe mãi chẳng còn hồ nghi
Tưởng mình trẻ giống xưa kia,
Tưởng thanh niên nọ đã mê say mình
Muốn kết duyên, muốn trao tình
Như là chồng vợ xuân xanh thuở nào
Bà bèn hỏi. Chàng đáp mau
Dùng lời nịnh hót từ lâu nay rồi:
"Thưa bà quả đúng vậy thôi
Nhưng mà trắc trở, than ôi khó lòng!
Vì bà là mẹ thầy con
Thầy thời nổi tiếng khắp trong vùng này
Rất là đáng kính xưa nay
Con nào gây nhục cho thầy được đâu.”
Bà già ngẫm nghĩ hồi lâu
Rồi thì thầm nói: "Đừng sầu muộn chi
Muốn gần ta chẳng khó gì
Ai gây trở ngại giết đi là vừa."
Chàng nghe, sợ hãi khẽ thưa:
"Con theo thầy học quá ư lâu rồi
Nay tuy chiều ý bà thôi
Giết thầy đâu nỡ. Quả thời khó sao!”
Bà già hạ giọng thì thào:
"Chính ta sẽ giết, lẽ nào bó tay."
Làm như đồng ý chuyện này
Chàng về kể lại thầy hay ngọn ngành
Nhưng chàng kinh ngạc thật tình
Thấy thầy bình tĩnh khen mình ngay thôi:
"Kể ta nghe là đúng rồi
Coi như nhiệm vụ con thời lo xong."
Tử vi thầy giỏi vô cùng
Biết rằng mẹ sắp mệnh chung, chầu trời
Thầy tìm cách thử lòng người
Thử thêm lần nữa ngay nơi mẹ già.
Gỗ mềm thầy lấy làm ra
Một pho tượng giống như là bản thân
Giống thầy y hệt mọi phần
Rồi cho tượng đắp phủ chăn trên giường
Nơi thầy nằm ngủ thông thường
Lấy dây thầy buộc từ chân tượng này
Kéo dài ra khỏi nơi đây
Rồi đưa dây tới tận tay anh chàng
Nghiêm trang thầy khẽ dặn rằng:
"Đầu dây này hãy đưa sang cho bà
Cùng rìu nhỏ để giết ta
Nói rằng tới lúc để bà ra tay
Xem bà quyết định sao đây
Xem bà có giết con hay không nào."
Thanh niên kinh ngạc xiết bao
Trò theo thầy dạy, biết sao bây giờ.
Chàng quay trở lại bà già
Bà mù chờ đợi. Chàng ta thưa rằng:
"Thầy tôi đang ngủ trong giường
Lần theo dây tới giết không khó gì
Đây rìu sắc bà cầm đi
Nếu bà muốn giết xin tùy bà thôi."
Bà già hào hứng thốt lời:
"Nếu con hứa hẹn không rời bỏ ta
Thời ta quản ngại chi mà."
Thanh niên hứa chẳng rời xa sau này.
Bà già mù đứng dậy ngay
Cầm rìu run rẩy theo dây dẫn đường
Lần mò tới tận bên giường
Sờ vào tượng gỗ tưởng rằng là con
Kéo chăn đang phủ lên luôn
Giơ rìu chặt xuống đâu còn ngại chi
Nghĩ rằng chặt trúng cổ kia
Khi nghe tiếng "phập" bà thì biết ngay
Con bà đã chẳng nằm đây
Chỉ là tượng gỗ bằng cây trên giường.
Chợt nghe la hoảng thất thường
Giọng ông thầy rất thảm thương hỏi rằng:
"Trời ơi sao quá phũ phàng
Mẹ ơi có biết mẹ đang làm gì?"
Mẹ già nghe giọng nói kia
Bất thần bừng tỉnh rất chi sững sờ
Biết rằng mình đã bị lừa
Trong cơn kích động bất ngờ xảy ra
Tim ngưng đập, thật xót xa
Chết ngay tại chỗ rất là đáng thương
Số bà đã tới cùng đường
Tử vi đoán đúng rõ ràng chẳng sai.
Ông thầy hỏa táng thi hài
Rải lên hài cốt đủ loài hoa thơm
Thầy quay qua dạy trò luôn:
"Thật ra không có một môn học nào
Gọi là bất hạnh khổ đau,
Cội nguồn đau khổ trước sau do người
Do đàn bà ác ở đời
Gây ra bất hạnh trong nơi gia đình.
Phần con may mắn thật tình
Mẹ con thông thái hiền lành lắm thay
Gửi con tới học nơi đây
Muốn cho con biết điều này đấy thôi
Rằng đàn bà ở trên đời
Có người tốt đẹp, có người xấu xa,
Chính con thấy bà mẹ ta
Dạy con bài học thật là hiếm hoi
Mong rằng con hiểu rõ rồi
Bây giờ hãy trở lại nơi quê nhà."
*
Khi về mẹ hỏi chàng ta
Rằng: "Môn ‘bất hạnh’ bây giờ học chưa?"
Chàng bèn kính cẩn quỳ thưa
Rằng môn học đó kể như đã rành,
Mẹ hiền hỏi giọng tâm tình:
"Giờ con muốn lập gia đình nữa chăng
Hay rời cõi tục rộn ràng
Quyết tâm vào chốn rừng hoang tu hành?"
Chàng bèn đáp lại chân thành:
"Con không muốn lập gia đình làm chi
Nhiều người độc ác gớm ghê
Con từng chứng kiến mà tê tái lòng
Nay con muốn được thong dong.
Sống đời tu sĩ ở trong rừng già!"
Sau khi từ biệt mẹ cha
Chàng tìm an lạc, lánh xa bụi trần
Tu thiền định chốn sơn lâm
Đến khi mãn nghiệp lên tầng trời cao.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
TWO MOTHERS
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 8 *

Ngày xưa có một ông vua
Thích chơi bài với tế sư trong triều
Mỗi khi súc sắc được gieo
Vua thường lên giọng nói theo câu này
Coi như bùa phép cầu may:
"Nếu thời cơ tới trong tay của mình
Đàn bà sẽ chẳng trung trinh
Lao vào tội lỗi, ngoại tình, xấu xa!"
Mỗi khi thần chú đọc ra
Thời vua thắng mãi, thật là lạ thay.
Cho nên theo với tháng ngày
Ông thầy cúng tế tiền bay mất dần
Trong cơn thua thiệt nghĩ thầm:
"Chính câu thần chú đã ngầm hại ta
Cho nên ta phải tìm ra
Một cô con gái thật là trung trinh,
Tốt hơn tìm trẻ sơ sinh
Đem về nuôi lớn để dành riêng ta
Canh chừng cẩn mật trong nhà
Không cho tiếp xúc bước ra phía ngoài
Đàn ông không biết một ai
Chỉ riêng biết đến một người là ta
Tất nhiên chẳng có tâm tà
Chung tình mãi mãi. Thế là thành công.
Bạc bài chẳng sợ khốn cùng
Tiền vào như nước ngại ngùng chi đâu.”
*
Giỏi về tướng số từ lâu
Một hôm chợt thấy bên cầu bước sang
Một người thai nghén nghèo nàn
Sẽ sinh con gái, nhìn nàng đoán ra
Ông thầy cúng mời về nhà
Nuôi nàng ăn ở để mà sinh con,
Khi sinh con gái vừa xong
Ông liền mua đứt, chờ mong sau này.
Ông bày kế hoạch thật hay
Nhốt riêng đứa trẻ suốt ngày một nơi
Nhờ đàn bà nuôi trẻ thôi
Tuyệt nhiên không thấy bóng người đàn ông
Lớn lên chỉ biết có chồng
Chính là thầy cúng vẫn thường vào ra
Canh chừng kiểm soát cô ta
Quanh năm chu đáo như là tù nhân,
Ông này độc ác bội phần
Vì ham bài bạc nhẫn tâm vô bờ.
Khi cô gái còn trẻ thơ
Ông ngưng đánh bạc đợi chờ, ngóng trông
Khi cô lớn thành vợ chồng
Tất nhiên chỉ biết một lòng thủy chung
Ông mời vua đánh bạc cùng
Biết rằng bùa phép sẽ không hại mình.
Vua đồng ý, vui thật tình
Nghĩ nhờ thần chú sẽ giành thắng ngay
Gieo súc sắc nói cầu may:
"Nếu thời cơ tới trong tay của mình
Đàn bà sẽ chẳng trung trinh
Lao vào tội lỗi, bạc tình, xấu xa!"
Vua chưa ném súc sắc ra
Tế sư thầy cúng bất ngờ nói thêm:
"Mình tôi ngoại lệ thật hên
Có cô vợ trẻ ngày đêm chung tình!"
Quả nhiên câu chú hết linh
Nhà vua trước thắng nay thành ra thua
Đâu còn may mắn như xưa
Sau nhiều lần bại nhà vua đoán rằng
Ông thầy nhốt vợ kỹ càng
Ở nơi kín đáo nên nàng trung trinh
Điều tra về sự trung thành
Quả nhiên thấy rõ ngọn ngành chẳng sai,
Vua bèn thuê một chàng trai
Từ lâu nổi tiếng có tài ăn chơi
Âm mưu tìm cách đến nơi
Trổ tài quyến rũ, buông lời tán dương.
Chàng trai tính toán đủ đường
Rồi hàng mỹ phẩm vội vàng mở ra
Gần lâu đài nhốt nàng ta
Để mà tìm cách lân la gặp nàng.
*
Lâu đài cao những bảy tầng
Mỗi tầng một cửa kỹ càng gác canh
Toàn đàn bà đứng vây quanh
Tuyệt nhiên vắng hẳn bóng hình đàn ông,
Riêng thầy độc nhất là chồng
Lầu cao nhốt vợ, thong dong ra vào.
Cô nàng có một bà hầu
Cận kề chăm sóc từ lâu chu toàn
Thức ăn, mỹ phẩm, áo quần
Mình bà lo liệu mọi phần êm xuôi.
Chàng điều tra kỹ khắp nơi
Biết bà thất lạc một người con trai
Từ hồi còn nhỏ, lâu rồi
Chàng liền nghĩ kế tức thời làm ngay
Đón đường bà buổi sáng nay
Quỳ luôn trước mặt chắp tay thưa rằng:
"Mẹ ơi! Mẹ nhớ con chăng
Riêng con tìm mẹ đã hằng bao lâu
Hôm nay nhờ có phép mầu
Cho con gặp mẹ vui đâu bất ngờ.”
Bà hầu nghe nói sững sờ
Vốn người chất phát nhân từ bao năm
Tưởng con thật nên động tâm
Bạn chàng dàn cảnh đứng gần nói thêm:
"Hai người giống hệt như in."
Bà hầu nghe vậy càng tin con mình
Ôm chàng nức nở tâm tình
Mừng vui đoàn tụ thình lình chốn đây.
Chàng bèn hỏi chuyện bà ngay:
"Mẹ đang sinh sống độ này ra sao?"
Bà hầu kể rõ trước sau
Nói thêm rằng phải đi mau mua hàng
Mua về mỹ phẩm cho nàng
Cô nàng chủ nhỏ cao sang, đẹp người.
Sau khi nghe nói vậy rồi
Chàng bèn lên tiếng: "Mẹ ơi! Không cần
Đến hàng con chỗ thật gần
Dầu thơm, mỹ phẩm mẹ cầm về đi
Con xin biếu hết sá gì,
Tiền thời mẹ giữ có chi ngại ngần,
Biếu nàng hoa để kết thân
Hoa này rực rỡ vô ngần tốt tươi
Tựa như nhan sắc nàng thôi
Con nghe mẹ tả lòng thời xốn xang."
*
Bà hầu về lại phòng nàng
Trao hoa, kể lể rõ ràng đầu đuôi
Bà thời mừng, nàng thời vui,
Bà từ khi đó tới lui cửa hàng
Lấy đồ mỹ phẩm cho nàng
Tiền thời bỏ túi dễ dàng êm xuôi.
Khi tình thân nảy nở rồi
Chàng bèn đóng kịch làm người tang thương
Một ngày giả bộ liệt giường
Ốm đau vì chót vấn vương cô nàng
Tương tư đến độ võ vàng
Bà hầu hốt hoảng thương chàng hỏi han
Chàng bèn thổ lộ tâm can:
"Con yêu cô chủ vô vàn mẹ ơi,
Xa nàng con chết mất thôi."
Bà hầu: "Nếu vậy để rồi mẹ lo.”
Bà về kể lại cho cô
Cô nghe nổi máu tò mò lên ngay
Đàn ông độc nhất lâu nay
Mà cô được biết là thầy già nua
Chồng cô chung đụng từ xưa
Nay nghe có kẻ thích ưa yêu mình
Đàn ông khác? Lạ thật tình!
Nên cô đồng ý tiếp anh chàng này
Nếu bà mang được vào đây.
Bà hầu mừng rỡ loay hoay tìm đường.
Lâu đài kiểm soát kỹ càng
Bảy tầng đâu có dễ dàng vào ra
Người canh gác toàn đàn bà
Đàn ông lai vãng khó qua các phòng.
Bà già khôn khéo vô cùng
Quét gom bụi bặm khắp trong lâu đài
Gom vào kín đáo một nơi
Mỗi ngày có dịp ra ngoài mua hoa
Bà dùng thùng lớn đẩy ra
Rắc lên bụi bặm phủ qua ngoài thùng
Những người khám xét ngại ngùng
Bụi tung lên mặt đã từng nhiều phen
Bị hắt hơi, bị ho hen
Nhiều lần như vậy họ quen lệ rồi
Khám chi nữa, khổ thêm thôi
Bà hầu thong thả tới lui đẩy thùng
Và rồi giai đoạn cuối cùng
Chàng trai được giấu vào trong thùng ngồi
May chàng mảnh khảnh dáng người
Ngồi trong thoải mái, hoa thời phủ lên
Đẩy thùng qua bảy cửa liền
Bà hầu đẩy tuốt lên trên phòng nàng,
Sững sờ nàng thấy bóng chàng
Trẻ trung, tươi mát, điệu đàng, dễ thương
Thuyền tình ghé bến yêu đương
Cả hai kề cận ngát hương ái tình
Thế là nàng hết trung trinh
Vài ngày nàng giục chàng nhanh chân về.
Chàng bày mưu trước khi đi
Trả thù thầy cúng còn chi thú bằng:
"Thoạt tiên nàng hãy giấu chàng
Vào trong tủ kín kỹ càng một nơi,
Khi chồng nàng tới đây rồi
Tỏ ra yêu quý nàng thời múa may
Giỡn đùa bịt mắt ông này
Đòi ông cho vợ lấy tay đập đầu."
Chiều nàng ông có ngại đâu
Nào ngờ nàng lại đập đau thật tình
Thật ra nàng đã nghịch tinh
Để thanh niên nọ lén nhanh ra ngoài
Dùng hai tay với sức trai
Đập đầu ông lão xong rồi trốn ngay,
Mắt thầy bịt kín nào hay
Nghĩ nàng sao lại mạnh tay bất thường
Ông xuống lầu mãi vấn vương
Biết đâu bài học cho phường gian manh,
Bây giờ nàng hết trung thành
Chắc rằng bùa chú lại linh chuyến này.
*
Vài ngày quấn quít đắm say
Chàng trai từ biệt giờ đây ra về
Thùng hoa lại chở chàng đi
Chàng vào trình báo chi li sự tình
Cho vua nghe rõ chuyện mình
Nhận tiền hậu hĩnh vua dành thưởng công.
Hôm sau vua rất ung dung
Rủ rê thầy cúng hoàng cung đánh bài
Ông thầy vui vẻ nhận lời
Nghĩ mình cờ bạc vẫn thời vận hên.
Gieo súc sắc vua đọc lên
Vẫn câu bùa chú đã quen của mình
Chê đàn bà chẳng trung trinh,
Và thầy cúng cũng nói nhanh chen vào
Khen cô vợ trẻ tốt sao
Riêng mình ngoại lệ từ bao lâu rồi.
Tiếc thay mọi chuyện đổi dời
Giờ đây vua thắng, thầy thời thua đau
Vua vui kể lại trước sau
Âm mưu đen tối từ lâu của thầy
Bảy tầng lầu nhốt tại đây
Một cô con gái thơ ngây tội tình
Để rồi cô chẳng trung trinh
Và vua kết luận: "Khi mình gian manh
Ép người khác phải trung thành
Dễ gì đạt được. Chỉ đành uổng công."
*
Ông thầy buồn bực trong lòng
Trở về buộc tội vợ không đàng hoàng
Nàng bèn thách đố sẵn sàng
Để mà minh chứng rằng nàng trung trinh
Nhờ thần lửa để chứng minh:
"Không ai đụng tới thân mình trước đây
Trừ riêng chồng tự lâu nay
Nếu mà dối trá thân này cháy thiêu."
Ông chồng tin tưởng ít nhiều
Dựng dàn lửa cháy thể theo lời nàng.
Cuộc thề thử lửa sẵn sàng
Chung quanh người khắp xóm làng chờ trông
Lúc nàng sắp bước vào trong
Để xem có bị lửa hồng đốt thân
Chàng thanh niên lén đứng gần
Theo như kế hoạch đã dàn cảnh ra
Chàng liền nắm tay nàng ta
Tay chàng lôi kéo, miệng la vang ầm:
"Thầy này độc ác vô ngần
Tại sao muốn hại xác thân vợ mình
Ngưng ngay lửa cháy cực hình
Chớ gây thêm mãi tội tình gớm ghê."
Nàng bèn vội rút tay về
Quay qua nói với chồng kề cận bên:
"Lời tôi cam kết thề nguyền
Giờ đây thử lửa chẳng nên nữa rồi
Vì người ta nắm tay tôi,
Riêng tôi thiện chí mãi thời còn đây.”
Ông chồng chợt nhận ra ngay
Bị người lừa gạt đắng cay vô cùng
Ông ta nổi giận đùng đùng
Đuổi xua cô gái. Cô mừng ra đi
Giờ đây thoát khổ nạn kia
Tự do, sung sướng còn gì quý hơn.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE PRIEST WHO GAMBLED WITH A LIFE
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 9 *

Ngày xưa có một phú ông
Sinh cô con gái hình dung mỹ miều
Bề ngoài nhan sắc đáng yêu
Bề trong tàn ác đủ điều. Tiếc thay!
Người làm cô đánh thẳng tay
Thêm lời chửi bới đắng cay bạo tàn
Họ khinh ghét nên gọi nàng
"Tiểu thư độc ác” tiếng lan khắp vùng.
Một hôm cô xuống tắm sông
Một mình bơi lội giữa dòng nước xanh
Mấy cô hầu gái ở quanh
Giỡn đùa tạt nước thỏa tình vui chơi
Đất trời êm ả khắp nơi
Đột nhiên giông bão tơi bời nổi lên,
Rủ nhau hầu gái trốn liền
Riêng nàng bơi lỡ gần bên kia bờ
Mấy cô hầu gái làm ngơ
Muốn nhân cơ hội này mà bỏ rơi
Dịp may thanh toán con người
"Tiểu thư độc ác” cuộc đời gớm ghê,
Bão giông gầm thét bốn bề
Cuốn cô gái dữ xuôi đi theo dòng.
Người làm về gặp phú ông
Nhìn trong đám họ thấy không có nàng
Ông bèn hỏi, họ thưa rằng:
"Một mình cô chủ bơi ngang qua dòng
Thế rồi biến mất trên sông
Ngay khi trời nổi bão giông sóng gầm!"
Phú ông hội họp thân nhân
Chia nhau đi kiếm xa gần thấy đâu.
*
Gần sông, trong chốn rừng sâu
Có thầy ở ẩn từ lâu tu hành
Chuyên môn thiền định nhiệt thành
An nhiên, tự tại, xả nhanh chuyện đời
Nửa khuya cô gái nổi trôi
Vang lời cầu cứu ngang nơi túp lều
Thầy nghe được tiếng người kêu
Vội vàng đốt đuốc lần theo cứu nàng,
Cứu xong an ủi dịu dàng
Cho nàng hết sợ, rồi mang nàng vào
Trong lều sưởi ấm biết bao
Mời nàng hoa quả ngọt ngào để ăn
Xong rồi thầy mới hỏi thăm:
"Sao trôi xuống chốn xa xăm thế này?"
Cô bèn vội kể lại ngay
Đầu đuôi mọi sự vừa gây muộn phiền
Thầy nghe thương cảm vô biên
Để cô ngủ lại vài đêm trong lều
Thầy ra nghỉ cạnh suối reo
Uy nghi thiền định quyết theo đến cùng.
Vài ngày thoang thoảng hương rừng
Cô nàng bình phục vui mừng tạ ơn
Thầy khuyên cô trở về luôn
Nhưng cô nán lại có buồn về đâu
Nghĩ thầy tu chốn rừng sâu
Thân tâm an lạc, đạo mầu uyên thâm
Không còn vương vấn mùi trần
Đâu còn quyến luyến tương thân vợ chồng
Nên cô quyết muốn thử lòng
Thử đưa thầy trở lại vòng yêu đương,
Cô từ chối chẳng lên đường
Quyết dùng nhan sắc dễ thương của mình
Giăng ra một mạng lưới tình
Khiến cho ẩn sĩ tu hành lâu nay
Công phu theo gió nhẹ bay
Đường trần đau khổ mê say quay đầu.
Sống chung chưa được bao lâu
Cô nàng chán cảnh u sầu rừng xanh
Vẳng nghe tiếng gọi thị thành
Bóng người đông đúc, âm thanh ồn ào
Nàng bèn trổ giọng ngọt ngào
Đòi về sống chốn lao xao xóm làng,
Ông bèn chiều chuộng cô nàng
Về nơi gần đó đôi đàng sống chung
Ông đi kiếm sống trong vùng
Bán bơ, bán sữa ngại ngùng gì đâu
Dân làng quanh quẩn thân nhau
Ông đưa ý kiến trước sau giúp đời
Họ thành công, họ vui tươi
Tặng ông chỗ ở. Mọi người mến ưa
Gọi ông "hiền sĩ sữa bơ"
Ông vui cuộc sống nên thơ cạnh nàng.
*
Một ngày bọn cướp tới làng
Tấn công, cướp bóc kinh hoàng khắp nơi
Bắt theo đi một số người
Vợ ông hiền sĩ chúng thời chẳng tha
Thấy nàng nhan sắc mặn mà
Nên tên đầu đảng dành ra riêng mình
Bắt làm vợ. Thật tội tình!
Sau khi vào chốn rừng xanh khuất rồi
Cướp bèn thả hết mọi người
Riêng nàng đầu đảng có đời nào tha.
Mọi người khi trở về nhà
Đầu đuôi câu chuyện kể ra ngọn ngành
Ông hiền sĩ nghĩ: "Vợ mình
Không khi nào chịu dứt tình cùng ta
Thế nào nàng cũng thoát ra
Tìm đường quay trở lại nhà nàng thôi."
Nghĩ làng vận xấu tới thời
Dân làng bèn bỏ đi nơi khác liền
Mình ông ở lại, vững tin
Vợ mình chắc chắn không quên trở về.
*
Phần nàng theo tướng cướp kia
Sống chung thoải mái nàng thì thấy vui
Chuyển lòng, thay dạ, đổi đời
Sợ chồng cũ tới sẽ lôi mình về
Mất đi nếp sống thỏa thuê
Nên nàng suy tính kiếm bề giết ông
Nàng ta giả bộ ngóng trông
Viết thư cầu cứu tỏ lòng yêu thương
Mong ông vào chốn rừng hoang
Ra tay giải cứu cho nàng thoát đây.
Nhận thư ông vội tin ngay
Mò vào hang cướp hăng say liều mình
Cứu nàng cho trọn ân tình
Nàng bèn tỏ vẻ trung thành lứa đôi
Giấu ông trốn kín một nơi
Đợi đêm thanh vắng hai người trốn đi.
Khi tên tướng cướp trở về
Say sưa, hung dữ nửa khuya tối trời
Cô nàng phản bội ngay thôi
Chỉ cho tướng cướp rõ nơi giấu chồng
Cướp kia nổi máu dữ hung
Lôi chồng ra đánh thẳng thừng không tha
Dù đau đớn chẳng kêu la
Ông chồng chỉ khẽ xót xa thốt lời:
"Vô ơn bội nghĩa quá trời
Tình đời gian ác, con người điêu ngoa!"
Ông chồng vừa thấy được ra
Một bài kinh nghiệm thật là đắng cay.
Cướp kia đánh mãi mỏi tay
Trói ông chồng lại qua ngày hôm sau
Lại hành hạ thật đớn đau
Ông chồng chỉ thốt một câu buồn đời:
"Vô ơn bội nghĩa quá trời
Tình đời gian ác, con người điêu ngoa!"
Ngạc nhiên cướp mới dò la
Hỏi chồng sao chỉ thốt ra câu này,
Nhân khi nàng còn ngủ say
Ông chồng buồn bã kể ngay sự tình
Chính vì vợ chẳng trung trinh
Lại thêm độc ác khiến mình khổ đau
Lừa chồng vào chốn rừng sâu
Muốn chồng bị hại còn đâu lo gì.
*
Tuy hung dữ chẳng u mê
Cướp kia bất chợt nghĩ về bản thân:
"Chồng nàng tử tế vô ngần
Nàng còn đối xử bất nhân tuyệt tình
Cho nên nghĩ lại phận mình
Chắc chi lành lặn an bình mai sau
Ta cần trừ khử nàng mau
Kẻo mà mang họa thảm sầu mạng vong."
Cướp bèn cởi trói ông chồng
Ôn tồn an ủi: "Xin ông đừng phiền
Hãy quên đi chuyện đảo điên
Giờ tôi bảo vệ đừng nên lo gì."
Cô nàng đang ngủ li bì
Cướp vào đánh thức: “Dậy đi hỡi nàng
Đem người này tới ven làng
Chúng ta sẽ giết anh chàng tại đây.”
Khi ra tới địa điểm này
Cướp làm bộ trói chân tay chồng liền
Nói nàng đứng giữ cạnh bên
Cướp cầm gươm sắc giơ lên khỏi đầu
Rồi nhanh tay chém xuống mau
Thay vì chém trúng ngay vào chồng kia
Lưỡi gươm rơi xuống nặng nề
Chém vào nàng vợ đứng kề chết tươi
"Tiểu thư độc ác” tàn đời.
Cướp tuy ác độc có thời hoàn lương.
*
Vài ngày sau cảnh tang thương
Anh chàng tướng cướp tìm đường ra đi
Nhìn hiền sĩ dáng từ bi
Hỏi thăm: “Ngài định đi về phương nao
Và rồi sinh sống thế nào?"
Trầm tư hiền sĩ chỉ vào chốn xa:
"Cuộc đời sinh sống tại gia
Tôi đâu còn có thiết tha chút gì
Muốn về lại chốn rừng kia
Từ nay thiền định quyết đi đến cùng.
Anh chàng cướp chẳng ngập ngừng:
"Xin thầy cho phép đi cùng từ đây
Để theo thầy học điều hay
Tâm này an lạc, thân này thảnh thơi."
Chẳng vương của cải tanh hôi
Giã từ nếp sống một thời bất lương
Cướp theo hiền sĩ lên đường
Quyết tìm về chốn thơm hương tu thiền.
Sau bao năm tháng êm đềm
Hai người thoát tục, vào miền thanh cao.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
THE WICKED LADY AND
THE BUTTERMILK WISE MAN
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 10 *

Thành Ba La Nại có thầy
Rất là nổi tiếng dạy hay vô cùng
Thôn quê thành thị các vùng
Học trò tới học khoảng chừng năm trăm.
Một chàng ở chốn xa xăm
Rời quê lên tỉnh quyết tâm học hành
Chỉ quen thôn dã non xanh
Nào quen nếp sống thị thành xôn xao
Vậy mà yêu gái má đào
Sống nơi đô hội từ bao lâu rồi
Tình yêu chất ngất lên ngôi
Đôi tim chung nhịp kết đôi vợ chồng.
Sau khi đám cưới vừa xong
Chàng còn theo học vẫn không xa thầy
Nhưng rồi chỉ được ít ngày
Chàng thường vắng mặt không hay đến trường.
Vợ chàng thuộc loại tai ương
Chuyên làm những chuyện mà nàng ưa thôi
Tuy rằng đã có chồng rồi
Vẫn luôn lang chạ với người bạn trai
Lòng chung thủy đã tàn phai
Mỗi khi phản bội xong thời làm vui
Về nhà ăn nói dịu lời
Chiều chồng hết mức ai người ngờ đâu,
Để rồi qua ít ngày sau
Tính thời lại xấu, càu nhàu sớm trưa
Lại la lối rất khó ưa
Ra tay hà hiếp quá ư cục cằn
Anh chồng khổ sở kêu than:
"Vợ sao thái độ quanh năm thất thường!”
Gia đình cuộc sống chán chường
Khiến chàng sầu muộn không màng bút nghiên,
Khi chàng được biết rõ thêm
Vợ mình phụ bạc chàng liền khổ đau
Học hành tha thiết nữa đâu
Luôn luôn bỏ lớp trước sau nhiều lần.
Một ngày nhân chỗ tình thân
Ông thầy lên tiếng ân cần hỏi han
Chàng bèn thổ lộ tâm can:
"Vợ con tính nết hoang đàng xấu xa
Nhưng mà con chẳng nói ra
Biết ai cứu giúp để mà thở than."
*
Thầy khuyên giải, giọng trấn an:
"Này con lo nghĩ miên man làm gì
Hãy nhìn những nhánh sông kia
Mọi người xuống tắm phân bì chi đâu
Dù nghèo khó hay sang giàu,
Hãy nhìn đường phố từ lâu rộn ràng
Mở ra cho khách thập phương
Mọi người đi lại dễ dàng quanh năm,
Hãy nhìn những kẻ hảo tâm
Dựng lên những chốn nghỉ chân dọc đường
Cho người rong ruổi đường trường
Nghỉ đêm dừng bước tạm nương an lành,
Cũng như giếng nước trong xanh
Xóm làng mời khách bộ hành giải lao
Con ơi, ngẫm giống vậy sao!
Đàn bà một số có đâu trung thành
Thường hay phản bội chồng mình
Để rồi lén lút ngoại tình. Tội thay!
Vợ con ăn ở thế này
Con dù buồn khổ chẳng thay đổi gì
Khi hung dữ, lúc nhu mì
Khi thời dâm đãng, lúc thì hiền lương
Vợ con tính khí đôi đường
Tâm con nên giữ bình thường là hay
Chuyện không đổi bấy lâu nay
Thời con hờn giận chuyện này ích chi."
*
Học trò gốc ở miền quê
Nghe lời thầy giáo muôn bề tiếng tăm
Giờ đây chàng đã bình tâm
Dù cho vợ có lỗi lầm đáng chê
Chàng thanh thản, chàng từ bi
Buông trôi oán hận, xua đi muộn sầu.
Thế rồi chỉ ít lâu sau
Vợ thành thị thấy chồng sao nhân từ
Chuyện mình lang chạ thói xưa
Đâu còn kín nữa, kể như lộ rồi
Vợ ngưng tội lỗi ngay thôi
Đổi thay nếp sống thành người thủy chung.
Chồng do hiểu biết, cảm thông
Tan cơn cuồng nộ, dẹp lòng hận sân.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi
COUNTRY MAN AND CITY WIFE
của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 11 *

Ngày xưa có một gia đình
Tiền rừng bạc bể quả tình giàu sang
Con trai sinh được một chàng
Trưởng thành, học vấn vững vàng vừa xong
Chàng bèn quyết chí một lòng
Bao nhiêu tham dục chàng không còn màng
Xuất gia vào chốn rừng hoang
Sống đời ẩn sĩ đạo vàng chuyên tâm.
*
Một ngày thiếu muối để ăn
Chàng rời núi Tuyết về thăm kinh thành
Ngủ qua đêm rất an lành
Trong vườn thượng uyển cây cành tốt tươi,
Hôm sau vào lúc sáng trời
Sau khi tắm rửa, tóc thời cột lên
Chiếc y chàng xếp một bên
Áo da dê núi khoác lên thân rồi
Ra đi khất thực khắp nơi
Bước chân thư thái, dáng người ung dung,
Khi chàng tới cổng hoàng cung
Vua nhìn ẩn sĩ vô cùng oai nghi
Lòng thán phục, tâm nể vì
Truyền mời hiền sĩ ghé về trong cung
Tiếp người long trọng, tiệc tùng
Cao lương, mỹ vị cúng dường thành tâm
Chàng bèn cảm tạ ân cần.
Vua mời chàng hãy dừng chân chốn này
Vào hoa viên ở luôn đây
Vua cung cấp bốn thứ ngay cúng dường:
"Thức ăn, quần áo thông thường
Tiện nghi chỗ ở, sẵn sàng thuốc men."
Nhận lời lưu lại hoa viên
Chàng trong mười sáu năm liền tĩnh tâm
Trở nên thanh tịnh vô ngần
Đạo vàng thuyết giảng, vua quan thấm nhuần.
*
Một ngày vua phải mang quân
Ra nơi biên địa dẹp mầm loạn ly
Trước khi cất bước ra đi
Vua chăm sóc ẩn sĩ kia tận tình
Rồi truyền hoàng hậu đẹp xinh
Khi mình vắng mặt thay mình trông coi.
Từ Tâm hoàng hậu tuyệt vời
Thông minh, khôn khéo, thạo đời, đảm đang
Thay vua chăm sóc đàng hoàng
Để ông hiền sĩ dễ dàng tu thân.
Một ngày bày sẵn thức ăn
Nhưng ông hiền sĩ bất thần chậm sang
Trong khi chờ đợi cúng dường
Từ Tâm hoàng hậu điểm trang mặn mà
Thân người tắm rửa nước hoa
Xiêm y lộng lẫy, dáng bà tốt tươi
Bà nằm trên ghế thảnh thơi
Đợi chờ hiền sĩ tới nơi cúng dường.
Sau khi chậm trễ bất thường
Thế là hiền sĩ vội vàng tới ngay
Vào cung điện chợt ngất ngây
Thấy bà hoàng hậu tại đây tuyệt vời,
Khi nghe vọng tiếng chân người
Bà bèn ngồi dậy, xiêm rơi vô tình
Phô ra lồ lộ thân hình
Chao ơi quyến rũ đẹp xinh cực kỳ
Ôi thôi thanh tịnh còn chi
Lòng người ô uế chỉ vì nữ nhân,
Dục tình nhen nh�